Nga: Peter Frankopan, profesor i historis\u00eb bot\u00ebrore n\u00eb Universitetin e Oksfordit \/ P\u00ebrkthimi: Telegrafi.com<\/p>\n
P\u00ebr shekuj me radh\u00eb, shkruan Paul Gillingham, Meksika ishte \u201cena m\u00eb e madhe p\u00ebr shkrirje n\u00eb bot\u00eb\u201d. Madje, shton ai, n\u00eb disa m\u00ebnyra ishte qendra e saj – \u201cudh\u00ebkryqi i nj\u00eb perandorie q\u00eb n\u00eb kulmin e saj shtrihej nga Sicilia deri n\u00eb Kin\u00ebn jugore dhe nga Holanda deri n\u00eb Afrik\u00ebn Per\u00ebndimore\u201d. Historia e Meksik\u00ebs [Mexico: A History], nj\u00eb lib\u00ebr madh\u00ebshtor, na \u00e7on nga pushtimet spanjolle n\u00eb fillim t\u00eb shekullit XVI deri tek ajo q\u00eb autori e p\u00ebrshkruan si tri perandori t\u00eb reja meksikane: \u201cNj\u00eb e bos\u00ebve kriminal\u00eb vendor\u00eb, nj\u00eb e luft\u00ebtar\u00ebve amerikan\u00eb kund\u00ebr drog\u00ebs dhe politikan\u00ebve t\u00eb tyre t\u00eb but\u00eb, dhe nj\u00eb e konsumator\u00ebve amerikan\u00eb t\u00eb drog\u00ebs\u201d.<\/p>\n
Fillojm\u00eb me Gonzalo Guerreron, nj\u00eb burr\u00eb spanjoll q\u00eb u mbyt me anije rreth 70 milje n\u00eb veri t\u00eb gadishullit Jukatan n\u00eb vitin 1511. Ai u asimilua n\u00eb popullsin\u00eb vendase, mori shenja dhe tatuazhe sipas zakonit dhe u martua n\u00eb nj\u00eb familje t\u00eb majave. Tre f\u00ebmij\u00ebt e tyre, thot\u00eb Gillingham, \u201cmund t\u00eb konsiderohen si meksikan\u00ebt e par\u00eb\u201d – dometh\u00ebn\u00eb, produkte t\u00eb nd\u00ebrthurjeve t\u00eb thella q\u00eb do t\u00eb pasonin takimet midis Evrop\u00ebs dhe kontinenteve amerikane.<\/p>\n
Pushtimi spanjoll i Amerik\u00ebs Qendrore ishte i gjat\u00eb, brutal dhe jo i rregullt. Por, thot\u00eb Gillingham, \u201cnuk ishin spanjoll\u00ebt, por popujt indigjen\u00eb t\u00eb Meksik\u00ebs qendrore ata t\u00eb cil\u00ebt e shkat\u00ebrruan Perandorin\u00eb e Meksik\u00ebs\u201d; m\u00eb sakt\u00eb, ajo ra n\u00eb fillim t\u00eb viteve 1520 prej popujve indigjen\u00eb q\u00eb kishin qen\u00eb t\u00eb shtypur nga meksik\u00ebt, apo aztek\u00ebt. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, val\u00ebt e para t\u00eb spanjoll\u00ebve nuk ishin aq shum\u00eb pushtuese sa pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb nj\u00eb \u201cluft\u00eb t\u00eb eg\u00ebr civile\u201d.<\/p>\n
Disa nga t\u00eb sapoardhurit kishin ambicie. \u201cErdha k\u00ebtu p\u00ebr t\u2019u pasuruar\u201d, ka th\u00ebn\u00eb me mburrje Cort\u00e9si, \u201cjo p\u00ebr ta punuar tok\u00ebn si fshatar\u201d. Spaniard\u00ebt b\u00ebn\u00eb goxha pun\u00eb duke shtyr\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt t\u00eb kryenin pun\u00ebt e v\u00ebshtira; megjithat\u00eb, Meksika q\u00eb krijuan ishte vend kontrastesh dhe vazhdim\u00ebsish.<\/p>\n
Ishte nj\u00eb vend me ndryshime dramatike q\u00eb p\u00ebrfshinte ardhjen e spaniard\u00ebve, afrikan\u00ebve per\u00ebndimor\u00eb t\u00eb skllav\u00ebruar dhe (m\u00eb von\u00eb) t\u00eb ardhurve nga Azia; transformimin ekologjik teksa pyjet u pren\u00eb dhe tokat u pastruan p\u00ebr bag\u00ebtin\u00eb e sjell\u00eb nga Evropa; dhe, ndryshimin demografik. Dhuna, s\u00ebmundjet, uria dhe puna e r\u00ebnd\u00eb pat\u00ebn ndikim t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm mbi popullsit\u00eb indigjene, numri i t\u00eb cil\u00ebve ra ndjesh\u00ebm n\u00eb at\u00eb q\u00eb njihet si \u201cvdekja masive\u201d. Dhe, natyrisht, ishte edhe futja e krishterimit, t\u00eb cilin Gillingham e p\u00ebrshkruan si nj\u00eb \u201crevolucion ideologjik\u201d q\u00eb p\u00ebrdorte \u201cqasjen e karot\u00ebs dhe shkopit ndaj jet\u00ebs dhe t\u00eb jet\u00ebs pas vdekjes\u201d.<\/p>\n
T\u00eb gjesh nj\u00eb rrug\u00eb p\u00ebrmes materialit, zbulon Gillingham, nuk \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb e leht\u00eb. Spaniard\u00ebt q\u00eb sunduan Meksik\u00ebn \u201ckishin prirje p\u00ebr melodram\u00eb\u201d; ata gjithashtu kishin \u201carsye t\u00eb forta p\u00ebr t\u00eb ekzagjeruar v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb me t\u00eb cilat p\u00ebrballeshin\u201d, si dhe p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb p\u00ebrshkrime t\u00eb rreme p\u00ebr masakrat q\u00eb kishin kryer.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, n\u00ebn sundimin spanjoll, pak gj\u00ebra ndryshuan. Pati pak p\u00ebrparime teknologjike, p\u00ebrve\u00e7 importimit t\u00eb kuajve – t\u00eb cil\u00ebt nuk njiheshin n\u00eb Amerik\u00eb. N\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe, \u201ckomunikimi mbeti \u00e7\u00ebshtje mushkash dhe velash\u201d. P\u00ebrb\u00ebrja e forc\u00ebs pun\u00ebtore mbeti nj\u00eb p\u00ebrzierje e pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb lir\u00eb urban\u00eb, pun\u00ebtor\u00ebve pjes\u00ebrisht t\u00eb detyruar bujq\u00ebsor\u00eb dhe skllev\u00ebrve – s\u00eb bashku me nj\u00eb \u201cfshatar\u00ebsi t\u00eb lir\u00eb q\u00eb mbijetoi n\u00eb fshatrat e mbetura st\u00ebrgjyshore\u201d.<\/p>\n
Gjat\u00eb shekujve XVI dhe XVII, Meksika mori nj\u00eb rol qendror – si pika lidh\u00ebse nd\u00ebrmjet Madridit dhe zot\u00ebrimeve t\u00eb Spanj\u00ebs jo vet\u00ebm n\u00eb kontinentet amerikane, por edhe n\u00eb Azi. Argjendi nga Zakatekasi dhe Guanahuato financoi kolonizimin e rajoneve t\u00eb reja dhe nd\u00ebrtimin e qyteteve madh\u00ebshtore koloniale si Oahaka, Puebla dhe Qyteti i Meksik\u00ebs (i nd\u00ebrtuar mbi vendndodhjen e qytetit t\u00eb vjet\u00ebr Teno\u00e7titlan).<\/p>\n
Kjo bot\u00eb e re karakterizohej nga pabarazia, jo m\u00eb pak p\u00ebrmes sistemit enkomienda: kolon\u00ebt spanjoll\u00eb kishin t\u00eb drejta mbi popullatat vendase q\u00eb lidheshin me tok\u00ebn n\u00eb at\u00eb q\u00eb u b\u00eb nj\u00eb form\u00eb e pun\u00ebs s\u00eb detyruar.<\/p>\n
Kishte, t\u00eb pakt\u00ebn, shum\u00eb pika t\u00eb ndritshme. M\u00ebsojm\u00eb p\u00ebr Juana In\u00e9s de la Cruzin, nj\u00eb murgesh\u00eb hieronimite q\u00eb jetoi n\u00eb gjysm\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb shekullit XVII: ajo e ktheu qelin\u00eb e saj n\u00eb nj\u00eb dhom\u00eb studimi dhe sallonin e p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb manastirit n\u00eb nj\u00eb dhom\u00eb leximi.<\/p>\n
Ajo shkroi drama, k\u00ebng\u00eb, sonete dhe ese teologjike, nd\u00ebrsa shkroi vepra n\u00eb navatlo, gjuh\u00ebn e aztek\u00ebve. Ajo ishte pjes\u00eb e nj\u00eb konstelacioni t\u00eb pasur pionier\u00ebve q\u00eb e kthyen Meksik\u00ebn n\u00eb qendr\u00ebn intelektuale t\u00eb perandoris\u00eb spanjolle – sht\u00ebpi e shtypshkronjave dhe universiteteve. Thjesht, shkroi nj\u00eb kronik i shekullit XVII, Qyteti i Meksik\u00ebs ishte \u201cqyteti m\u00eb i madh n\u00eb bot\u00eb\u201d.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, nga mesi i shekullit XVIII e n\u00eb vazhdim, p\u00ebrpjekjet e autoriteteve meksikane p\u00ebr t\u00eb nxitur modernizimin dhe p\u00ebr t\u00eb eliminuar kund\u00ebrshtimet mor\u00ebn form\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb brutale. N\u00eb vitet 1760, dhuna e jasht\u00ebzakonshme u ushtrua ndaj kujtdo q\u00eb guxonte t\u00eb tregonte at\u00eb q\u00eb Jos\u00e9 de G\u00e1lvez e quante \u201crezistenc\u00eb t\u00eb pacip\u00eb\u201d, me ekzekutime, rrahje publike dhe me rrafshimet e fshatrave t\u00eb disa rebel\u00ebve. Nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u habitur se kjo \u00e7oi n\u00eb kryengritje dhe revolta t\u00eb rregullta dhe, nga ana tjet\u00ebr, n\u00eb nj\u00eb vendosm\u00ebri m\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr t\u00eb centralizuar kontrollin.<\/p>\n
Pika e kthes\u00ebs nuk erdhi p\u00ebrbrenda Meksik\u00ebs, por nga jasht\u00eb. N\u00eb vitin 1808, Napoleoni pushtoi Spanj\u00ebn dhe detyroi Ferdinandin VII t\u00eb abdikonte. Papritur, shkruan Gillingham, kjo e la Meksik\u00ebn si \u201cqend\u00ebr t\u00eb nj\u00eb perandorie globale spanjolle pa nj\u00eb perandor spanjoll\u201d.<\/p>\n
Miguel Hidalgo, nj\u00eb teolog i njohur q\u00eb gjithashtu kishte p\u00ebrkthyer Tartufin e Molierit [Moli\u00e8re] nga fr\u00ebngjishtja, e kapi momentin duke udh\u00ebhequr nj\u00eb revolt\u00eb q\u00eb bashkoi minator\u00ebt, zejtar\u00ebt dhe fshatar\u00ebt n\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje q\u00eb ishte po aq kund\u00ebr elit\u00ebs sa edhe kund\u00ebr kolonializmit. Fatkeq\u00ebsisht, ajo p\u00ebrfundoi keq p\u00ebr Hidalgon, si edhe p\u00ebr Jos\u00e9 Mar\u00eda Morelosin i cili mori flamurin e tij p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar pavar\u00ebsi t\u00eb plot\u00eb nga Spanja. T\u00eb dy u ekzekutuan.<\/p>\n
Meksika m\u00eb n\u00eb fund u shk\u00ebput n\u00eb vitin 1821, por kryengritjet q\u00eb e \u00e7uan deri aty zgjat\u00ebn m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb dekad\u00eb dhe pat\u00ebn nj\u00eb kosto shkat\u00ebrrimtare p\u00ebr popullat\u00ebn. Dhuna, e kombinuar me tifon, ethe t\u00eb verdha dhe uri, \u00e7oi n\u00eb vdekjen e deri n\u00eb nj\u00eb n\u00eb dhjet\u00eb meksikan\u00ebve midis viteve 1810-\u201821. Kjo ndihmoi gjithashtu n\u00eb dob\u00ebsimin e ekonomis\u00eb s\u00eb Meksik\u00ebs. Para luft\u00ebrave p\u00ebr pavar\u00ebsi, meksikan\u00ebt ishin m\u00eb t\u00eb pasur se mesatarja globale; pastaj ishin \u201cduksh\u00ebm m\u00eb t\u00eb varf\u00ebr\u201d.<\/p>\n
Shteti i porsalindur ishte i brisht\u00eb dhe kaotik. N\u00eb 35 vjet\u00ebt e par\u00eb pas pavar\u00ebsis\u00eb, udh\u00ebheqja ndryshoi 48 her\u00eb. Vicente Guerrero, presidenti i par\u00eb me ngjyr\u00eb n\u00eb Amerik\u00eb, q\u00ebndroi n\u00eb detyr\u00eb vet\u00ebm tet\u00eb muaj dhe u vra pak pasi e la postim. P\u00ebrjashtim b\u00ebnin ata me instinkte t\u00eb forta p\u00ebr mbijetes\u00eb. Midis viteve 1833 dhe 1855, Antonio L\u00f3pez de Santa Anna u shpall 11 her\u00eb president.<\/p>\n
Shekujt XIX dhe XX ishin nj\u00eb histori me dy hapa para dhe nj\u00eb hap prapa. Pati nj\u00eb luft\u00eb katastrofike me Shtetet e Bashkuara n\u00eb vitet 1846-\u201848, e cila p\u00ebrfundoi me humbjen e gati gjysm\u00ebs s\u00eb territorit komb\u00ebtar t\u00eb Meksik\u00ebs. (Deri at\u00ebher\u00eb, Meksika kontrollonte, ose pretendonte, pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb asaj q\u00eb sot \u00ebsht\u00eb Kalifornia, Teksasi dhe Arizona.) Kjo traum\u00eb, q\u00eb u ngulit n\u00eb kujtes\u00ebn komb\u00ebtare, nxori n\u00eb pah dob\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb republike t\u00eb re dhe thelloi p\u00ebr\u00e7arjen politike midis liberal\u00ebve q\u00eb k\u00ebrkonin reforma dhe modernizim, dhe konservator\u00ebve q\u00eb mbaheshin pas privilegjeve, sundimit t\u00eb centralizuar dhe instinkteve autokratike.<\/p>\n
Pushteti n\u00eb Meksik\u00eb luhatej n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb eg\u00ebr nga nj\u00ebra an\u00eb n\u00eb tjetr\u00ebn. Kushtetuta Liberale e vitit 1857 sh\u00ebnoi nj\u00eb p\u00ebrparim t\u00eb madh drejt qeverisjes laike, liris\u00eb s\u00eb fjal\u00ebs dhe t\u00eb drejtave t\u00eb pron\u00ebs. Konservator\u00ebt kund\u00ebrshtuan dhe shp\u00ebrtheu lufta civile. Liberal\u00ebt sapo kishin fituar kur francez\u00ebt pushtuan n\u00eb vitin 1862 dhe e vendos\u00ebn Maksimilianin e Habsburg\u00ebve n\u00eb krye t\u00eb nj\u00eb Perandorie jet\u00ebshkurt\u00ebr Meksikane. M\u00eb pas, n\u00eb vitin 1867, kur Napoleoni III t\u00ebrhoqi forcat e tij – nj\u00eb barr\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr burimet e Franc\u00ebs – Maksimiliani menj\u00ebher\u00eb u p\u00ebrmbys dhe u pushkatua.<\/p>\n
N\u00ebn diktatorin Porfirio D\u00edaz, i cili sundoi nga viti 1876 deri m\u00eb 1911, Meksika dukej se po drejtohej, m\u00eb n\u00eb fund, drejt stabilitetit dhe zhvillimit: hekurudhat lidh\u00ebn provincat e larg\u00ebta, eksportet lul\u00ebzuan, dhe qytetet e reja mish\u00ebruan modernitetin industrial. Por, ky p\u00ebrparim u arrit, s\u00ebrish, p\u00ebrmes p\u00ebrjashtimit dhe shtypjes. Kontrolli politik u shtr\u00ebngua, toka u p\u00ebrqendrua n\u00eb m\u00eb pak duar, nd\u00ebrsa komunitetet indigjene dhe rurale u shpron\u00ebsuan. Modernizimi ekonomik pasuroi nj\u00eb elit\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb. Si\u00e7 v\u00ebren Gillingham, n\u00eb zgjedhjet presidenciale t\u00eb vitit 1910, D\u00edaz siguroi 98 p\u00ebr qind t\u00eb vot\u00ebs – \u201ct\u00eb pabesueshme n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb qesharake dhe krejt\u00ebsisht e panevojshme\u201d.<\/p>\n
Dhe, s\u00ebrish, lavjerr\u00ebsi l\u00ebvizi. Rebel\u00ebt si Emiliano Zapata dhe Pancho Villa u b\u00ebn\u00eb ikona t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb popullore, duke luftuar n\u00ebn thirrjen \u201cTok\u00eb dhe liri\u201d. Duke nisur nj\u00eb revolucion, ata e p\u00ebrmbys\u00ebn me sukses D\u00edazin dhe mb\u00ebshtet\u00ebsit e tij, megjith\u00ebse me nj\u00eb kosto t\u00eb jasht\u00ebzakonshme: m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb milion njer\u00ebz vdiq\u00ebn, ekonomia u d\u00ebmtua r\u00ebnd\u00eb dhe u shfaq\u00ebn elita t\u00eb reja p\u00ebr t\u00eb korrur p\u00ebrfitimet e ndryshimit.<\/p>\n
Nd\u00ebr ata q\u00eb p\u00ebrfituan ishin an\u00ebtar\u00ebt e Partis\u00eb Revolucionare Institucionale (PRI), nj\u00eb grup q\u00eb do t\u00eb mbante presidenc\u00ebn pa nd\u00ebrprerje nga viti 1929 e deri m\u00eb 2000. PRI solli stabilitet dhe reforma shum\u00eb t\u00eb nevojshme n\u00eb pron\u00ebsin\u00eb e tok\u00ebs dhe arsimin publik; ata promovuan artin, filmat dhe k\u00ebng\u00ebt q\u00eb lart\u00ebsonin popullin meksikan, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb e kontrollonin at\u00eb. Dhe, n\u00eb mesin e shekullit XX, shkruan Gillingham, Meksika ishte b\u00ebr\u00eb nj\u00eb gjigant ekonomik n\u00eb zhvillim, me nj\u00eb popullsi urbane t\u00eb shkolluar dhe gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb t\u00eb lidhur me bot\u00ebn. Megjithat\u00eb, krizat ekonomike n\u00eb vitet 1970 dhe 1980 ekspozuan kufijt\u00eb e rritjes s\u00eb udh\u00ebhequr nga shteti.<\/p>\n
Nga vitet 1990 e tutje, fati i Meksik\u00ebs u lidh me at\u00eb t\u00eb fqinjit t\u00eb saj verior. Migrimi n\u00eb Shtetet e Bashkuara, fillimisht i kufizuar n\u00eb pun\u00eb sezonale, u rrit ndjesh\u00ebm; kjo praktik\u00eb mbajti miliona familje p\u00ebrmes d\u00ebrgesave t\u00eb emigrant\u00ebve, por gjithashtu e zbrazi fshatin nga popullsia. Rritja e tregtis\u00eb s\u00eb drog\u00ebs, s\u00ebrish e lidhur ngusht\u00eb me zakonet rekreative amerikane, ndihmoi n\u00eb zhvillimin e rrjeteve t\u00eb nj\u00eb industrie t\u00eb gjer\u00eb dhe t\u00eb dhunshme q\u00eb zbehu kufijt\u00eb nd\u00ebrmjet shtetit dhe kartelit.<\/p>\n
Shekulli XXI<\/p>\n
Sot, Meksika \u00ebsht\u00eb n\u00eb nj\u00eb udh\u00ebkryq. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb vend i transformuar nga urbanizimi – dy t\u00eb tretat e meksikan\u00ebve jetojn\u00eb n\u00eb qytete – dhe nga nj\u00eb klas\u00eb e mesme q\u00eb \u00ebsht\u00eb zgjeruar edhe pse pabarazia ka vazhduar t\u00eb jet\u00eb e q\u00ebndrueshme. Krimi dhe pasiguria mbeten sfida t\u00eb thella: Gillingham e krahason luft\u00ebn e gjat\u00eb me kartelet me nd\u00ebrhyrjen amerikane n\u00eb Vietnam, \u201cku komandant\u00ebt matnin suksesin me numrin e trupave t\u00eb vrar\u00eb\u201d.<\/p>\n
Vendi, gjithashtu, \u00ebsht\u00eb thell\u00ebsisht i integruar n\u00eb zinxhir\u00ebt e furnizimit t\u00eb Amerik\u00ebs s\u00eb Veriut, nga makinat te elektronika, dhe tani, n\u00eb vitet 2020, ka p\u00ebrfitime nga rikthimi i industris\u00eb s\u00eb ShBA-s\u00eb prej vendeve t\u00eb tjera.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, kjo nd\u00ebrvar\u00ebsi e ekspozon ndaj trazirave t\u00eb politik\u00ebs amerikane. Marr\u00ebdh\u00ebniet me Uashingtonin l\u00ebkunden nd\u00ebrmjet partneritetit dhe p\u00ebrplasjes; k\u00ebrc\u00ebnimet e Donald Trumpit mbi migracionin dhe tarifat e b\u00ebjn\u00eb t\u00eb qart\u00eb se sa e cenueshme \u00ebsht\u00eb Meksika ndaj vendimeve t\u00eb marra n\u00eb Sht\u00ebpin\u00eb e Bardh\u00eb – mij\u00ebra milje larg.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, si\u00e7 p\u00ebrfundon Gillingham, historia e Meksik\u00ebs nuk ka qen\u00eb histori d\u00ebshp\u00ebrimi, por q\u00ebndrueshm\u00ebrie. Q\u00eb nga ardhja e evropian\u00ebve t\u00eb par\u00eb, ajo \u00ebsht\u00eb karakterizuar nga rezistenca, krijimtaria dhe dinamizmi kulturor. Disa nga qasjet tradicionale p\u00ebr Meksik\u00ebn, thot\u00eb Gillingham, jan\u00eb \u201cromantike, lajkatare; disa prej tyre n\u00ebn\u00e7muese; shum\u00eb prej tyre t\u00eb d\u00ebmshme dhe historikisht t\u00eb pasakta\u201d. Ky rr\u00ebfim i shk\u00eblqyer b\u00ebn mir\u00eb t\u00eb na kujtoj\u00eb se historia m\u00eb e mir\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me faktet, jo me trillimet. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nga: Peter Frankopan, profesor i historis\u00eb bot\u00ebrore n\u00eb Universitetin e Oksfordit \/ P\u00ebrkthimi: Telegrafi.com P\u00ebr shekuj me radh\u00eb, shkruan Paul Gillingham, Meksika ishte \u201cena m\u00eb e madhe p\u00ebr shkrirje n\u00eb bot\u00eb\u201d. Madje, shton ai, n\u00eb disa m\u00ebnyra ishte qendra e saj – \u201cudh\u00ebkryqi i nj\u00eb perandorie q\u00eb n\u00eb kulmin e saj shtrihej nga Sicilia deri […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":74994,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[3676],"tags":[3692],"yoast_head":"\n