Moszhvillimi ekonomik dhe reduktimi i kapaciteteve demokratike, si dhe qasja e rezervuar dhe prania e pamjaftueshme e Bashkimit Evropian dhe Shteteve t\u00eb Bashkuara, i kan\u00eb mund\u00ebsuar Kin\u00ebs q\u00eb t\u00eb pozicionohet si nj\u00eb faktor i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor.<\/p>\n
Kjo u vler\u00ebsua n\u00eb prezantimin e studimit t\u00eb Qendr\u00ebs Forenzike Digjitale (DFC) mbi pranin\u00eb dhe ndikimin e Kin\u00ebs n\u00eb rajon.<\/p>\n
Analiza nxjerr p\u00ebrfundimin se Ballkani p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb trampolin\u00eb dhe nj\u00eb ur\u00eb p\u00ebr vendosjen e pranis\u00eb s\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme ekonomike kineze n\u00eb Evrop\u00eb.<\/p>\n
Theksohet se ndikimi m\u00eb i fort\u00eb i Kin\u00ebs \u00ebsht\u00eb i duksh\u00ebm n\u00eb Serbi dhe se Mali i Zi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga tet\u00eb vendet m\u00eb t\u00eb rrezikuara me prezenc\u00eb kineze.<\/p>\n
Kina ka nisur fuqish\u00ebm t\u00eb investoj\u00eb n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, por nuk ka arritur t\u00eb mbaj\u00eb ndikim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm.<\/p>\n
N\u00eb Bosnje dhe Hercegovin\u00eb, gjegj\u00ebsisht n\u00eb Republik\u00ebn S\u00ebrpska, \u00ebsht\u00eb i pranish\u00ebm nj\u00eb num\u00ebr i madh i investimeve kineze n\u00eb infrastruktur\u00eb.<\/p>\n
Shteti i vet\u00ebm q\u00eb ka sh\u00ebnuar r\u00ebnie t\u00eb investimeve kineze \u00ebsht\u00eb Shqip\u00ebria.<\/p>\n
Sipas t\u00eb dh\u00ebnave q\u00eb kan\u00eb dal\u00eb nga studimi, m\u00eb shum\u00eb se gjysma e investimeve t\u00eb kompanive kineze n\u00eb Evrop\u00eb, jan\u00eb t\u00eb vendosura pik\u00ebrisht n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor.<\/p>\n
Ndikimi i pushtimit rus n\u00eb Ukrain\u00eb<\/p>\n
Megjithat\u00eb, analiza e DFC-s\u00eb sakt\u00ebson se veprimi kinez n\u00eb rajonin e Ballkanit Per\u00ebndimor u v\u00ebshtir\u00ebsua pas pushtimit rus t\u00eb Ukrain\u00ebs, sepse ajo luft\u00eb bashkoi vendet e BE-s\u00eb dhe forcoi partneritetin e tyre me Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs.<\/p>\n
Sipas tyre, kjo situat\u00eb dhe bashk\u00ebpunimi me NATO-n do t\u2019ia v\u00ebshtir\u00ebsoj\u00eb Kin\u00ebs arritjen e synimeve afatgjata n\u00eb Evrop\u00eb.<\/p>\n
Ambasadorja e Malit t\u00eb Zi, Milica Pejanoviq \u2013 Gjurishiq nga Aleanca Atlantike e Malit t\u00eb Zi. vler\u00ebsoi se agresioni rus kund\u00ebr Ukrain\u00ebs testoi fuqin\u00eb dhe kufizimet e partneritetit kinez-rus.<\/p>\n
\u201cEdhe pse t\u00eb dy vendet kund\u00ebrshtojn\u00eb rendin nd\u00ebrkomb\u00ebtar, Pekini angazhohet p\u00ebr nj\u00eb sistem t\u00eb ndryshuar, por t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm, nd\u00ebrsa Moska zyrtare k\u00ebmb\u00ebngul p\u00ebr p\u00ebrmbysjen e tij agresive\u201d.<\/p>\n
\u201cI ngarkuari me pun\u00eb i Ambasad\u00ebs amerikane n\u00eb Mal t\u00eb Zi, Chris Carber, vler\u00ebsoi se Kin\u00ebs i p\u00ebrshtatet paq\u00ebndrueshm\u00ebria n\u00eb bot\u00eb, me q\u00ebllim ndryshimin e rendit nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u201d.<\/p>\n
\u201cKina \u00ebsht\u00eb i vetmi vend q\u00eb synon t\u00eb riform\u00ebsoj\u00eb rendin nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe fuqin\u00eb gjithnj\u00eb n\u00eb rritje ekonomike, diplomatike, ushtarake dhe teknologjike p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb\u201d, tha Carber.<\/p>\n
Nga investimet kineze n\u00eb Mal t\u00eb Zi, ai vuri n\u00eb dukje nd\u00ebrtimin e seksionit t\u00eb par\u00eb t\u00eb autostrad\u00ebs Tivar-Bolare dhe rind\u00ebrtimin ekologjik t\u00eb termocentralit n\u00eb Pljevlje.<\/p>\n
\u201cDuke qen\u00eb se Mali i Zi m\u00ebton t\u00eb t\u00ebrheq\u00eb investime t\u00eb huaja, duhet t\u00eb kemi parasysh se klima e tij e hapur e investimeve, ndjeshm\u00ebria ekonomike ndaj goditjeve t\u00eb jashtme dhe borxhi i madh ndaj Kin\u00ebs do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb rreziqe t\u00eb konsiderueshme\u201d, vler\u00ebsoi Carber.
\nAi theksoi se themelet e rendit nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebrballen me sfid\u00eb t\u00eb vazhdueshme p\u00ebr shkak t\u00eb pushtimit rus t\u00eb Ukrain\u00ebs, i cili ka pasoja n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, pavar\u00ebsisht se presidenti rus, Vladimir Putin, nuk e arriti asnj\u00eb nga q\u00ebllimet strategjike.<\/p>\n
\u201cN\u00eb vend q\u00eb t\u00eb shkat\u00ebrronte Ukrain\u00ebn e pavarur, ai e forcoi at\u00eb. N\u00eb vend se t\u00eb ndante NATO-n, ai e bashkoi. N\u00eb vend se t\u00eb tregonte fuqin\u00eb e Rusis\u00eb, ai e dob\u00ebsoi. Duke synuar q\u00eb t\u00eb dob\u00ebsoj\u00eb rendin nd\u00ebrkomb\u00ebtar, ai i bashkoi vendet p\u00ebr ta mbrojtur at\u00eb\u201d.
\nNgritja e Kin\u00ebs, sfid\u00eb p\u00ebr SHBA-n\u00eb dhe BE-n\u00eb<\/p>\n
Milica Pejanoviq \u2013 Gjurishiq nga Aleanca Atlantike tha se Kina, me p\u00ebrpjekjet e saj p\u00ebr t\u00eb riform\u00ebsuar rendin aktual bot\u00ebror, ka ambicie t\u00eb b\u00ebhet fuqi udh\u00ebheq\u00ebse globale, gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb sfid\u00eb p\u00ebr Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs dhe Bashkimin Evropian.<\/p>\n
\u201c\u00cbsht\u00eb nj\u00eb shtet q\u00eb nuk ndan t\u00eb nj\u00ebjtat vlera demokratike dhe q\u00eb mbyt t\u00eb drejtat dhe lirit\u00eb themelore t\u00eb njeriut\u201d.<\/p>\n
Pejanoviq \u2013 Gjurishiq theksoi se themelet e veprimit kinez, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Ballkan, jan\u00eb t\u00eb pranishme p\u00ebrmes iniciativ\u00ebs globale \u201cBrezi dhe rruga\u201d, si dhe forumit \u201c16 + 1\u201d (16 vende t\u00eb Evrop\u00ebs Qendrore dhe Lindore, si dhe Kina).<\/p>\n
\u201cN\u00eb thelb, k\u00ebto jan\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb riform\u00ebsuar rendin aktual bot\u00ebror, q\u00eb \u00ebsht\u00eb i bazuar n\u00eb konceptin e demokracis\u00eb liberale, n\u00eb drejtim t\u00eb p\u00ebrshtatjes me q\u00ebllimet komb\u00ebtare dhe interesat strategjike t\u00eb Kin\u00ebs\u201d, tha ajo.<\/p>\n
Krahas pranis\u00eb ekonomike, si\u00e7 konstaton ajo, Kina k\u00ebrkon t\u00eb forcoj\u00eb pranin\u00eb e saj n\u00ebp\u00ebrmjet bashk\u00ebpunimit politik me vendet e Ballkanit.<\/p>\n
Mungesa e transparenc\u00ebs n\u00eb Serbi<\/p>\n
Sipas analistit kryesor t\u00eb Qendr\u00ebs digjitale ligjore, Milan Jovanoviq, bashk\u00ebpunimi i Kin\u00ebs me Serbin\u00eb realizohet p\u00ebrmes investimeve, kredive, kultur\u00ebs dhe arsimit, si dhe sektorit t\u00eb siguris\u00eb.<\/p>\n
Fal\u00eb mb\u00ebshtetjes s\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb nga politikan\u00ebt dhe mediat, Kina \u00ebsht\u00eb prezantuar si partneri m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm strategjik i Serbis\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb dekad\u00ebn e fundit, n\u00eb Serbi jan\u00eb identifikuar t\u00eb pakt\u00ebn 61 projekte, n\u00eb faza t\u00eb ndryshme t\u00eb p\u00ebrfundimit nga autor\u00eb kinez\u00eb ose n\u00eb bashk\u00ebpunim me ta, vlera e t\u00eb cilave \u00ebsht\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn 18.7 miliard\u00eb euro.<\/p>\n
Sipas Jovanoviqit, mungesa e transparenc\u00ebs \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka q\u00eb i karakterizon pothuajse t\u00eb gjitha projektet kineze n\u00eb Serbi.<\/p>\n
\u201cAngazhimi politik i Beogradit ndaj Kin\u00ebs ka mund\u00ebsuar q\u00eb ndikimi ekonomik, si mjeti kryesor i veprimit kinez, t\u00eb lul\u00ebzoj\u00eb n\u00eb at\u00eb vend\u201d.<\/p>\n
Mali i Zi n\u00eb rrezik<\/p>\n
pranin\u00eb kineze, tha Jovanoviq, duke sakt\u00ebsuar se n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ajo radhitet me shtetet si Laosi, Mongolia, Taxhikistani, Kirgistani dhe Pakistani.
\nN\u00eb shtat\u00eb vjet\u00ebt e fundit, tha Jovanoviq, v\u00ebllimi i pjes\u00ebmarrjes s\u00eb kapitalit nga vendet me regjime autoritare hibride \u00ebsht\u00eb rritur, nd\u00ebrkaq \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar r\u00ebnie e dukshme e investimeve nga vendet demokratike dhe per\u00ebndimore.<\/p>\n
Sipas DFC-s\u00eb, marr\u00ebveshja p\u00ebr kredi me bank\u00ebn shtet\u00ebrore kineze, prej gati nj\u00eb miliard eurosh, ka shkaktuar polemika t\u00eb shumta p\u00ebr shkak t\u00eb mostransparenc\u00ebs.<\/p>\n
DFC-ja thekson se Mali i Zi, si vend kandidat p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim n\u00eb BE, p\u00ebr shkak t\u00eb institucioneve t\u00eb dob\u00ebta dhe t\u00eb politizuara, p\u00ebr Kin\u00ebn paraqiste mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u2019u pozicionuar n\u00eb nj\u00eb vend strategjik t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm me port dhe qasje n\u00eb tregun e BE-s\u00eb.<\/p>\n
\u201cSi nj\u00eb an\u00ebtar i ri i NATO-s, me nj\u00eb kapacitet relativisht t\u00eb dob\u00ebt institucional, Mali i Zi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb objektiv ideal strategjik p\u00ebr zgjerimin e ndikimit kinez n\u00eb Evrop\u00eb\u201d, thuhet n\u00eb raportin e DFC-s\u00eb.<\/p>\n
Bosnj\u00eb e Hercegovina e dyta p\u00ebr nga r\u00ebnd\u00ebsia e projekteve t\u00eb Pekinit<\/p>\n
S\u00eb bashku me Serbin\u00eb, Bosnj\u00eb e Hercegovina \u00ebsht\u00eb vendi i dyt\u00eb, n\u00eb t\u00eb cilin Kina ka pasur ndikimin m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm ekonomik dhe politik n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor. DFC ka identifikuar 29 projekte kineze, me vler\u00eb mbi pes\u00eb miliard\u00eb euro, nga t\u00eb cilat nj\u00eb num\u00ebr i madh investimesh n\u00eb sektor\u00ebt e energjis\u00eb dhe transportit jan\u00eb n\u00eb Republik\u00ebn S\u00ebrpska.<\/p>\n
\u201cLidhja politike dhe ekonomike midis Republik\u00ebs S\u00ebrpska dhe Kin\u00ebs \u00ebsht\u00eb logjike, duke pasur parasysh se situata politike n\u00eb Serbi po kalon drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb Republik\u00ebn S\u00ebrpska\u201d, thuhet n\u00eb studimin e DFC-s\u00eb.<\/p>\n
Sipas DFC-s\u00eb, k\u00ebto projekte, ashtu sikurse edhe projektet kineze n\u00eb Serbi, monitorohen p\u00ebr mostransparenc\u00eb dhe p\u00ebr praktika t\u00eb mundshme t\u00eb korrupsionit.<\/p>\n
Kina e kufizuar n\u00eb Maqedoni t\u00eb Veriut dhe Shqip\u00ebri<\/p>\n
Kina ka filluar t\u00eb investoj\u00eb fuqish\u00ebm edhe n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut dhe vlera e 15 projekteve atje \u00ebsht\u00eb gati 655 milion\u00eb euro. Projektet e tjera kineze n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut jan\u00eb kryesisht donacione n\u00eb fush\u00ebn e sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb dhe arsimit.<\/p>\n
Sipas DFC-s\u00eb, Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga vendet e pakta n\u00eb rajon me r\u00ebnie t\u00eb investimeve kineze n\u00eb pes\u00eb vjet\u00ebt e fundit.<\/p>\n
DFC-ja vler\u00ebson se niveli i kredis\u00eb s\u00eb ofruar nga Kina mund t\u00eb arrij\u00eb n\u00eb 18 p\u00ebr qind t\u00eb Bruto Prodhimit Vendor (BPV) n\u00eb Mal t\u00eb Zi, 12 p\u00ebr qind n\u00eb Serbi, 10 p\u00ebr qind n\u00eb Bosnj\u00eb e Hercegovin\u00eb dhe shtat\u00eb p\u00ebr qind t\u00eb BPV-s\u00eb n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut.<\/p>\n
DFC-ja arrin n\u00eb p\u00ebrfundimin se plani i ri ekonomik dhe investues i BE-s\u00eb p\u00ebr Ballkanin Per\u00ebndimor prej 3.2 miliard\u00eb eurosh, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjigje e mir\u00eb ndaj dep\u00ebrtimit t\u00eb Kin\u00ebs n\u00eb rajon. Megjithat\u00eb, dilema mbetet n\u00ebse ai plan do t\u00eb siguroj\u00eb nj\u00eb stimul t\u00eb mjaftuesh\u00ebm dhe do t\u00eb inkurajoj\u00eb shtetet q\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbahen plot\u00ebsisht nga partneritetet m\u00eb t\u00eb rrezikshme me pal\u00ebt e treta. \/REL<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Moszhvillimi ekonomik dhe reduktimi i kapaciteteve demokratike, si dhe qasja e rezervuar dhe prania e pamjaftueshme e Bashkimit Evropian dhe Shteteve t\u00eb Bashkuara, i kan\u00eb mund\u00ebsuar Kin\u00ebs q\u00eb t\u00eb pozicionohet si nj\u00eb faktor i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor. Kjo u vler\u00ebsua n\u00eb prezantimin e studimit t\u00eb Qendr\u00ebs Forenzike Digjitale (DFC) mbi pranin\u00eb dhe ndikimin e […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":610,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[25],"yoast_head":"\n