Af\u00ebr 20 modele t\u00eb llojeve t\u00eb ndryshme t\u00eb autonomive, vet\u00eb-qeverisjeve e zonave vet\u00eb-menaxhuese n\u00eb shtete t\u00eb ndryshme t\u00eb Evrop\u00ebs jan\u00eb shqyrtuar p\u00ebr t\u00eb gjetur organizimin e p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr Asociacionin e Komunave me Shumic\u00eb Serbe n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n
Albanian Post ekskluzivisht ka siguruar dokumentin ku jan\u00eb renditur t\u00eb gjitha modelet e shqyrtuara.<\/p>\n
Qeveria e Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb e prezantuar m\u00eb modelet e ofruara si shembuj dhe gjithashtu burime brenda qeveris\u00eb thon\u00eb se jan\u00eb t\u00eb njoftuar se cilat jan\u00eb modelet baz\u00eb q\u00eb mund t\u00eb aplikohen n\u00eb rastin e Kosov\u00ebs.<\/p>\n
Burimet e Albanian Post gjithashtu tregojn\u00eb se nuk do t\u00eb replikohet nj\u00eb model n\u00eb t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e tij edhe p\u00ebr komunat me shumic\u00eb serbe.<\/p>\n
P\u00ebr shkak t\u00eb konteksteve t\u00eb ndryshme, specifikave dalluese dhe rrethanave t\u00eb tjera do t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb kombinim modelesh, var\u00ebsisht se si pajtohen pal\u00ebt.<\/p>\n
Ideja qendrore \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb ruhet karakteri unitar i shtetit t\u00eb Kosov\u00ebs dhe burimet p\u00ebr Albanian Post thon\u00eb se do t\u00eb ket\u00eb kombinim n\u00eb mes t\u00eb modeleve q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb autonomi territorial dhe jo territoriale, zona vet\u00eb-menaxhuese dhe kombinime t\u00eb tjera.<\/p>\n
Modelet q\u00eb jan\u00eb shqyrtuar jan\u00eb nga Italia, Finlanda, Spanja, Danimarka, Portugalia, Norvegjia, Gjermania, Franca dhe Belgjika.<\/p>\n
Jan\u00eb af\u00ebr 20 duke filluar nga Ishujt Aland dhe Asambleja apo Parlamenti i popullit Sami n\u00eb Finland\u00eb, pastaj komuniteti autonom i Bask\u00ebve n\u00eb Spanj\u00eb, apo si\u00e7 njihet Euskadi dhe Katalunia.<\/p>\n
M\u00eb pas Ishujt Faroe n\u00eb Danimark\u00eb dhe n\u00eb Itali Tiroli Jugor, Trieste, Sardinia, Lugina Aosta, kurse Azores dhe Madaira n\u00eb Portugali.<\/p>\n
Gjithashtu \u00ebsht\u00eb shqyrtuar edhe arkipelagu i Svalbard-i q\u00eb i takon Norvegjis\u00eb, kurse nga Gjermania jan\u00eb tri modele: Heligoland, Schles\u00ebig dhe Autonomia e Sorb\u00ebve n\u00eb Saksoni.<\/p>\n
Modelet e shqyrtuara nga Franca jan\u00eb ishulli i Korsik\u00ebs dhe Alzazi q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb kufi me Gjermanin\u00eb dhe Zvicr\u00ebn.<\/p>\n
Modeli i fundit \u00ebsht\u00eb Komuniteti Federal i Gjerman\u00ebve n\u00eb Belgjik\u00eb apo Komuniteti Gjermanisht-fol\u00ebs i Belgjik\u00ebs q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb nga tri komunitetet federale n\u00eb Belgjik\u00eb.<\/p>\n
Disa nga k\u00ebto modele paraqesin autonomi t\u00eb fuqishme me t\u00eb drejta shum\u00eb t\u00eb m\u00ebdha dhe nivele tejet t\u00eb fuqishme pushteti brenda shteteve respektive, kurse disa t\u00eb tjera jan\u00eb pa nivele pushteti t\u00eb ve\u00e7anta, por m\u00eb shum\u00eb vet\u00ebm njohje simbolike e nj\u00eb kulture t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb q\u00eb dallon nga popullsia shumic\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb mesin e kaq shum\u00eb modeleve dhe formave t\u00eb ndryshme t\u00eb vet\u00ebqeverisjes p\u00ebr pakicat komb\u00ebtare, q\u00eb aktualisht aplikohen n\u00eb territorin e Bashkimit Evropian zgjidhja p\u00ebr Asociacionin e Komunave m\u00eb Shumic\u00eb Serbe k\u00ebrkohet n\u00eb kombinimin e elementeve t\u00eb ndryshme q\u00eb aktualisht aplikohen n\u00eb Gjermani, Itali, Franc\u00eb dhe Belgjik\u00eb, p\u00ebrkat\u00ebsisht modelet e Belgjik\u00ebs Lindore (vet\u00ebqeverisja e komunitetit gjerman), modeli i Alzasit n\u00eb Franc\u00eb, modelet e vet\u00ebqeverisjes p\u00ebr Komunitetin Gjermanisht-fol\u00ebs dhe frankofon n\u00eb Itali si dhe modeli i vet\u00ebqeverisjes s\u00eb komunitetit danez n\u00eb Gjermani.<\/p>\n
P\u00ebr shkak se asnj\u00eb nga modelet nuk mund t\u00eb aplikohet dot me metod\u00ebn \u201ccopy-paste\u201d, \u00ebsht\u00eb duke u menduar q\u00eb t\u00eb krijohet nj\u00eb model i ve\u00e7ant\u00eb i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr Kosov\u00ebn.<\/p>\n
Nga nj\u00eb model do t\u00eb merret ideja e statusit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb Asociacionit. Nga nj\u00eb tjet\u00ebr model mendohet t\u00eb merren elementet si e drejta p\u00ebr t\u00eb organizuar sistemin arsimor dhe sisteme t\u00eb tjera t\u00eb lidhura direkt me komunitetin. Dhe sistemi i rregullimit t\u00eb mb\u00ebshtetjes financiare nga shteti am\u00eb.<\/p>\n
Kurse nj\u00eb model p\u00ebr shkak se nuk ka kompakt\u00ebsi territoriale, po sh\u00ebrben p\u00ebr organizimin e bashk\u00ebpunimit mes komunave n\u00eb veri dhe komunave t\u00eb tjera me shumic\u00eb serbe n\u00eb pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb Kosov\u00ebs, pra modeli i jo domosdoshm\u00ebris\u00eb s\u00eb lidhjes territoriale n\u00eb mes t\u00eb komunave.<\/p>\n
Pos detajeve praktike, nga modele t\u00eb tjera mendohet t\u00eb merret fryma shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e mir\u00ebbesimit. Nj\u00eb detaj ky shum\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr Kosov\u00ebn.<\/p>\n
M\u00eb posht\u00eb do t\u00eb shpjegojm\u00eb disa nga modelet baz\u00eb t\u00eb cilat po sh\u00ebrbejn\u00eb p\u00ebr p\u00ebrpunimin e statusit t\u00eb Asociacionit t\u00eb Komunave me Shumic\u00eb Serbe.<\/p>\n
Alzas, n\u00ebn-rajon n\u00eb Franc\u00eb
\nAlzas \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e Franc\u00ebs, por si\u00e7 njihet atje nj\u00eb \u201ccollective territoriale\u201d, pra nj\u00eb autoritet territorial, si n\u00ebn-ndarje n\u00eb Franc\u00eb, t\u00eb cilit i \u00ebsht\u00eb njohur autoriteti qeveris\u00ebs. Ky em\u00ebr u njihet t\u00eb gjitha atyre pjes\u00ebve q\u00eb jan\u00eb nj\u00eb entitet zgjedhor dhe kan\u00eb nj\u00eb qeverisje lokale dhe autoritet t\u00eb rregulluar lokal. Franca e ka brenda Kushtetut\u00ebs autoritetin territorial me Nenin 72. Ky nen mund\u00ebson nj\u00eb autonomi t\u00eb limituar sipas ligjeve n\u00eb fuqi.<\/p>\n
Alzasi, n\u00eb kufi me Gjermanin\u00eb dhe Zvicr\u00ebn ka af\u00ebr 2 milion\u00eb banor\u00eb dhe cil\u00ebsohet si nj\u00eb n\u00ebn-ndarje kulturore nga pjesa tjet\u00ebr e Franc\u00ebs me banor\u00ebt q\u00eb kulturalisht jan\u00eb nj\u00eb kombinim mes influenc\u00ebs gjermanike dhe franceze.<\/p>\n
Aktualisht gjuha zyrtare \u00ebsht\u00eb fr\u00ebngjishtja, p\u00ebr shkak se me Kushtetut\u00ebn e Franc\u00ebs \u00ebsht\u00eb e ndaluar t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb tjet\u00ebr zyrtare, por koh\u00ebve t\u00eb fundit n\u00eb nivel lokal, nacional, por edhe evropian \u00ebsht\u00eb promovuar gjuha alzasiane si element i identitetit t\u00eb alzasian\u00ebve.<\/p>\n
Gjuha alzasiane \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb q\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet nga kombinime t\u00eb dialekteve gjermane dhe i takon familjes s\u00eb gjuh\u00ebve indo-evropiane gjermanike. Shteti francez e njeh si nj\u00eb nga gjuh\u00ebt q\u00eb flitet n\u00eb rajon, por nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb nivel t\u00eb gjuh\u00ebs zyrtare. Kjo gjuh\u00eb m\u00ebsohet n\u00eb shkoll\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb, por jo si obligative. N\u00eb Alzas m\u00ebsohet gjithashtu edhe gjermanishtja n\u00eb shkoll\u00eb. P\u00ebr nga tingulli gjuha alzasiane ting\u00ebllon si gjermanishtja e zviceran\u00ebve.<\/p>\n
Rajoni, p\u00ebrgjat\u00eb historis\u00eb dhe luft\u00ebrave mes Gjermanis\u00eb dhe Franc\u00ebs ka nd\u00ebrruar an\u00eb plot\u00eb pes\u00eb her\u00eb, var\u00ebsisht kush ka qen\u00eb fituesi.<\/p>\n
Statusi politik i Alzasit brenda Franc\u00ebs \u00ebsht\u00eb ai i nj\u00eb \u201cdepartamenti\u201d plus disa kompetenca shtes\u00eb si t\u00eb nj\u00eb rajoni. Pra ka nj\u00eb fuqi t\u00eb nd\u00ebrmjetme, nuk \u00ebsht\u00eb rajon, por \u00ebsht\u00eb mbi komun\u00eb dhe konsiderohet si nj\u00eb n\u00ebn-rajon. \u00cbsht\u00eb m\u00eb pak autonom se sa Korsika p\u00ebr shembull. Emri zyrtar i Alzasit \u00ebsht\u00eb Kolektiviteti Evropian i Alzasit.<\/p>\n
Franca, p\u00ebrve\u00e7 nivelit qendror t\u00eb pushtetit, ka edhe tri nivele t\u00eb tjera \u2013 Rajonet administrative, departamentet, komunat. Alzas \u00ebsht\u00eb nivel mbi-komunal dhe n\u00ebn-rajonal. Statusi i ve\u00e7ant\u00eb u votua n\u00eb parlamentin francez me 25 korrik t\u00eb vitit 2019, derisa Ligji q\u00eb ia p\u00ebrcakton fuqit\u00eb u shpall me 2 gusht 2019.<\/p>\n
Komuniteti Gjermanisht-fol\u00ebs i Belgjik\u00ebs
\nKomuniteti Gjermanisht-fol\u00ebs i Belgjik\u00ebs apo Komuniteti Federal Gjerman, njohur ndryshe edhe si Belgjika Lindore, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga tri komunitetet federale t\u00eb Belgjik\u00ebs. \u00cbsht\u00eb territorialisht Brenda Provinc\u00ebs Liege n\u00eb Valloni. Ka af\u00ebr 80 mij\u00eb banor\u00eb dhe p\u00ebrb\u00ebn 0.7 p\u00ebr qind t\u00eb territorit t\u00eb Belgjik\u00ebs. Karakteristik\u00eb \u00ebsht\u00eb se brenda Belgjik\u00ebs ka edhe zona t\u00eb tjera gjermanisht-fol\u00ebse por nuk jan\u00eb pjes\u00eb e Komunitetit Gjermanisht-fol\u00ebs. Nd\u00ebrsa zona ku \u00ebsht\u00eb e shtrir\u00eb Komuniteti Gjermanisht-fol\u00ebs q\u00eb njihet edhe si Kantonet e Lindjes, p\u00ebrve\u00e7 n\u00ebnt\u00eb komunave t\u00eb Komunitetit Gjermanisht-Fol\u00ebs ka edhe dy komuna fr\u00ebngjisht-fol\u00ebse \u2013 Malmedy dhe Vaimes. P\u00ebr shkak t\u00eb struktur\u00ebs administrative komplekse t\u00eb Belgjik\u00ebs shpesh ka kombinime t\u00eb tilla. Karakteristik\u00eb e Komunitetit Gjermanisht-fol\u00ebs \u00ebsht\u00eb se nuk ka kompakt\u00ebsi territoriale.<\/p>\n
I gjith\u00eb shteti i Belgjik\u00ebs \u00ebsht\u00eb i strukturuar si nj\u00eb kompromis p\u00ebr shkak t\u00eb tensioneve gjuh\u00ebsore, kulturore, sociale dhe ekonomike. Prandaj, ka ndarje federale, regjionale, dhe n\u00ebn-organizime t\u00eb komuniteteve.<\/p>\n
Komuniteti Gjermanisht-fol\u00ebs ka parlamentin dhe qeverin\u00eb e vet\u00eb.<\/p>\n
Qeveria e Komunitetit Gjermanisht-fol\u00ebs \u00ebsht\u00eb trup\u00eb ekzekutive. An\u00ebtar\u00ebt vijn\u00eb nga Parlamenti i Komunitetit Gjermanisht-fol\u00ebs. Udh\u00ebhiqet nga kryeministri apo ministri-president dhe p\u00ebrb\u00ebhet edhe nga 2 ose 3 ministra t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n
Parlamenti ka 25 an\u00ebtar\u00eb t\u00eb zgjedhur \u00e7do pes\u00eb vjet. Shtes\u00eb ka edhe disa an\u00ebtar\u00eb t\u00eb cil\u00ebt nuk zgjidhen dhe nuk kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb vote, por kan\u00eb role k\u00ebshilluese.<\/p>\n
Para vitit 1973 Komuniteti Gjermanisht-fol\u00ebs nuk ka pasur parlament, por nj\u00eb dhom\u00eb q\u00eb njihej si K\u00ebshilli dhe ku an\u00ebtar\u00ebt nuk zgjidheshin direkt, por shp\u00ebrndarja e ul\u00ebseve b\u00ebhej nga zgjedhjet p\u00ebr parlamentin nacional. Nga viti 1973 an\u00ebtar\u00ebt zgjidhen direkt dhe ka marr\u00eb emrin Parlament n\u00eb vend t\u00eb K\u00ebshillit.<\/p>\n
Kompetencat e institucioneve t\u00eb Komunitetit Gjermanisht-fol\u00ebs kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me \u00e7\u00ebshtje gjuh\u00ebsore, kulturore, n\u00eb arsim, sh\u00ebndet\u00ebsi dhe t\u00eb drejta t\u00eb njeriut. Kan\u00eb gjithashtu edhe disa t\u00eb drejta q\u00eb u takojn\u00eb regjioneve, si\u00e7 jan\u00eb ato p\u00ebr Monumentet dhe Trash\u00ebgimin\u00eb kulturore, \u00c7\u00ebshtje Arkeologjike dhe Politika Pun\u00ebsimi, derisa nga viti 2005 kan\u00eb marr\u00eb t\u00eb drejta edhe n\u00eb \u00c7\u00ebshtje t\u00eb mbik\u00ebqyrjes s\u00eb komunave dhe siguris\u00eb, financave dhe \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tjera t\u00eb preokupimeve lokale.<\/p>\n
Territori disa her\u00eb ka kaluar nga Belgjika n\u00eb Gjermani dhe anasjelltas p\u00ebr t\u00eb mbetur p\u00ebrfundimisht pjes\u00eb e shtetit t\u00eb Belgjik\u00ebs.<\/p>\n
Schleswig-Holstein n\u00eb Gjermani
\nN\u00eb shtetin e Schleswig-Holstein n\u00eb Gjermani jetojn\u00eb diku rreth 50 mij\u00eb danez\u00eb etnik\u00eb q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn af\u00ebrsisht 10 p\u00ebr qind t\u00eb popullat\u00ebs n\u00eb rajonin e kufirit me Danimark\u00ebn.<\/p>\n
P\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb s\u00eb tyre ata kan\u00eb nj\u00eb trajtim m\u00eb unik dhe iu njihen disa t\u00eb drejta si komunitet. Vet\u00eb rajoni ishte pjes\u00eb e kontestuar prej koh\u00ebsh dhe kalonte her\u00eb n\u00eb Danimark\u00eb dhe her\u00eb t\u00eb tjera n\u00eb Gjermani.<\/p>\n
Ndryshe nga rastet e m\u00eb sip\u00ebrme danez\u00ebt n\u00eb Schleswig-Holstein nuk kan\u00eb rregullim autonom me institucione t\u00eb tyre, por n\u00eb zgjedhje lokale nuk kan\u00eb prag zgjedhor prej 5 p\u00ebr qind si\u00e7 kan\u00eb partit\u00eb e shumic\u00ebs gjermane.<\/p>\n
Popullata \u00ebsht\u00eb kryesisht e koncentruar n\u00eb qytetin Flensburg n\u00eb kufi me Danimark\u00eb.<\/p>\n
Minoriteti ka objektet e veta kulturore dhe t\u00eb edukimit, derisa n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb kufirit, p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb minoriteti gjerman n\u00eb Danimark\u00eb, gjerman\u00ebt g\u00ebzojn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtat t\u00eb drejta sipas rregullit t\u00eb reciprocitetit. Gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb e rregulluar nga autoritet daneze n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn, vlen edhe p\u00ebr gjerman\u00ebt n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr.<\/p>\n
Komuniteti ka shkollat, organizatat e veta fetare, mediat, librarit\u00eb dhe muzet\u00eb.<\/p>\n
Kushtetuta e shtetit gjerman t\u00eb Schleswig-Holstein ruan t\u00eb drejtat e minoritetit, derisa ata kan\u00eb shtet\u00ebsi gjermane.<\/p>\n
Ata kan\u00eb nj\u00eb parti politike e cila quhet Shoqata e Votuesve t\u00eb Schleswig Jugor. Partia nuk merr pjes\u00eb n\u00eb zgjedhjet nacionale, por vet\u00ebm n\u00eb ato shtet\u00ebrore t\u00eb Schles\u00ebig-Holstein.<\/p>\n
Ekziston gjithashtu Asociacioni i Shkollave Daneze q\u00eb \u00ebsht\u00eb i ngarkuar me p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e organizmit t\u00eb shkollave private dhe gjithashtu kurseve dhe edukimit t\u00eb ndrysh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb rritur brenda komunitetit danez.<\/p>\n
Danimarka \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr mb\u00ebshtetje financiare t\u00eb vazhdueshme t\u00eb komunitetit danez n\u00eb Gjermani. Por, gjithashtu edhe Gjermania mb\u00ebshtet financiarisht minoritetin. K\u00ebshtu, dy minoritetet, danez\u00ebt n\u00eb Gjermani dhe Gjerman\u00ebt n\u00eb Danimark\u00eb financohen nga t\u00eb dy qeverit\u00eb.<\/p>\n
\u00c7do vit, minoriteti danez pranon mbi 67 milion\u00eb euro nga qeveria e Danimark\u00ebs, p\u00ebr 50 mij\u00eb danez\u00ebt n\u00eb Gjermani.<\/p>\n
Dy minoriteteve u garantohet autonomia kulturore nga qeverit\u00eb respektive. Shkollat daneze p\u00ebr komunitetin p\u00ebrkund\u00ebr se konsiderohen shkolla private kan\u00eb status special me ligj t\u00eb Gjermanis\u00eb dhe kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e nj\u00ebjt\u00eb si shkollat n\u00eb gjermanisht.<\/p>\n
Kjo ndihm\u00eb financiare merret si nj\u00eb nga sistemet m\u00eb t\u00eb mir\u00eb-organizuara p\u00ebr ndihm\u00ebn e minoritetit nga shtetit am\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb nga modelet q\u00eb \u00ebsht\u00eb shikuar p\u00ebr ndihm\u00ebn financiare q\u00eb Serbia mund t\u2019ia b\u00ebj\u00eb komunitetit serb n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n
Danimarka dhe Gjermania e kishin rregulluar gjith\u00eb problemin me at\u00eb q\u00eb njihet si Deklarata Bon-Kopenhag\u00eb. N\u00eb fakt jan\u00eb dy deklarata t\u00eb ndara, por t\u00eb nj\u00ebjta n\u00eb p\u00ebrmbajtje dhe t\u00eb n\u00ebnshkruara n\u00eb vitin 1955.<\/p>\n
P\u00ebrkund\u00ebr se deklaratat nuk jan\u00eb ligj\u00ebrisht t\u00eb obligueshme n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare, dy shtetet menj\u00ebher\u00eb pas n\u00ebnshkrimeve i kishin b\u00ebr\u00eb pjes\u00eb t\u00eb ligjeve nacionale.<\/p>\n
Deklaratat konstatonin se minoritetet n\u00eb t\u00eb dy an\u00ebt e kufirit kan\u00eb t\u00eb drejta t\u00eb barabarta me qytetar\u00ebt e tjer\u00eb, por edhe ishin parapar\u00eb leht\u00ebsira p\u00ebr nevojat specifike t\u00eb minoriteteve.<\/p>\n
Shembulli i rregullimit t\u00eb \u00e7\u00ebshtjeve p\u00ebr minoritetet kufitare n\u00eb mes t\u00eb Gjermanis\u00eb dhe Danimark\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shembull i suksesit q\u00eb \u00ebsht\u00eb studiuar shum\u00eb gjat\u00eb edhe nga vende t\u00eb tjera.<\/p>\n
Tiroli Jugor
\nTiroli Jugor \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga shembujt m\u00eb t\u00eb njohur dhe t\u00eb p\u00ebrmendur m\u00eb shum\u00eb. Tiroli Jugor \u00ebsht\u00eb nj\u00eb Provinc\u00eb Autonome brenda shtetit t\u00eb Italis\u00eb me kryeqytet Bolzanon. Tiroli Jugor ka rreth 540 mij\u00eb banor\u00eb dhe sipas censusit t\u00eb fundit t\u00eb vitit 2011, 62.3 p\u00ebr qind kan\u00eb gjermanishten si gjuh\u00eb t\u00eb par\u00eb, 23.4 p\u00ebr qind italishten, 4.1 p\u00ebr qind gjuh\u00ebn e quajtur Ladine, derisa pjesa tjet\u00ebr flasin gjuh\u00eb t\u00eb tjera si gjuh\u00eb t\u00eb para.<\/p>\n
Provinca ka nj\u00eb nivel t\u00eb lart\u00eb t\u00eb vet\u00eb-qeverisjes, me t\u00eb drejta t\u00eb zgjeruara legjislative dhe ekzekutive dhe nj\u00eb regjim fiskal q\u00eb e lejon t\u00eb mbaj\u00eb p\u00ebr vete 90 p\u00ebr qind t\u00eb t\u00eb ardhurave. Tiroli Jugor \u00ebsht\u00eb provinca m\u00eb e pasur n\u00eb Itali dhe nj\u00eb nga m\u00eb t\u00eb pasurat n\u00eb Bashkimin Evropian.<\/p>\n
Qeveria lokale \u00ebsht\u00eb e bazuar n\u00eb Kushtetut\u00ebn e Italis\u00eb q\u00eb i jep status t\u00eb Autonomis\u00eb. P\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb politike fiskale, provinc\u00ebs i lejohet t\u00eb mbaj\u00eb shumic\u00ebn e taksave brenda p\u00ebr t\u00eb ekzekutuar dhe administruar me kompetencat e veta.<\/p>\n
Qeveria e Provinc\u00ebs q\u00eb ndryshe quhet edhe si Komiteti i Provinc\u00ebs udh\u00ebhiqet nga Guvernatori dhe nj\u00eb num\u00ebr k\u00ebshilltar\u00ebsh. Guvernator aktualisht \u00ebsht\u00eb Arno Kompatscher, derisa ka 8 k\u00ebshilltar\u00eb. Z\u00ebvend\u00ebsit e guvernatorit em\u00ebrohen nga k\u00ebshilltar\u00ebt.<\/p>\n
Guvernatori dhe k\u00ebshilltar\u00ebt zgjedh\u00ebn nga parlamenti me nj\u00eb votim t\u00eb fsheht\u00eb me shumic\u00eb votash. Kompozicioni i qeveris\u00eb duhet patjet\u00ebr t\u00eb reflektoj\u00eb proporcionalisht popullsin\u00eb n\u00eb provinc\u00eb, sipas gjuh\u00ebs. P\u00ebr shkak se grupi q\u00eb flasin gjuh\u00ebn ladine p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb vet\u00ebm 4 p\u00ebr qind dhe nuk kan\u00eb fuqi elektorale \u00ebsht\u00eb e rregulluar me statut t\u00eb provinc\u00ebs q\u00eb i lejon ladin\u00ebt t\u00eb jen\u00eb pjes\u00eb e qeveris\u00eb pavar\u00ebsisht rezultatit zgjedhor, apo numrit t\u00eb deputet\u00ebve n\u00eb parlament.<\/p>\n
Asnj\u00eb nga k\u00ebto modele nuk do t\u00eb aplikohet i plot\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. Por, k\u00ebto jan\u00eb disa nga modelet kryesore nga t\u00eb cilat jan\u00eb marr\u00eb specifika t\u00eb caktuara p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb model unik p\u00ebr Asociacionin e Komunave me Shumic\u00eb Serbe.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Af\u00ebr 20 modele t\u00eb llojeve t\u00eb ndryshme t\u00eb autonomive, vet\u00eb-qeverisjeve e zonave vet\u00eb-menaxhuese n\u00eb shtete t\u00eb ndryshme t\u00eb Evrop\u00ebs jan\u00eb shqyrtuar p\u00ebr t\u00eb gjetur organizimin e p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr Asociacionin e Komunave me Shumic\u00eb Serbe n\u00eb Kosov\u00eb. Albanian Post ekskluzivisht ka siguruar dokumentin ku jan\u00eb renditur t\u00eb gjitha modelet e shqyrtuara. Qeveria e Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb e […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12188,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[1146],"tags":[1437],"yoast_head":"\n