Berna po përpiqet të normalizojë marrëdhëniet midis Beogradit dhe Prishtinës përmes një dialogu jozyrtar. Këto shërbime të mira janë në interes të Zvicrës.
Një politikan kosovar i nivelit të lartë dhe një politikan serb i nivelit të lartë ecën së bashku nëpër qytetin e vjetër të Solothurnit drejt hotelit të tyre pas darkës. Sipas burimeve të informuara, kjo skenë u vu re në kuadër të bisedimeve konfidenciale që Zvicra i organizon rregullisht mes dy palëve në konflikt. Në publik, në të dyja anët dominojnë qëndrimet e ashpra. Politikanët rrallë fitojnë vota me retorikë pajtuese. Por në qytetin e vogël zviceran, përfaqësuesit e të dyja palëve flisnin mes vete aq lirshëm dhe familjarisht, saqë kjo i habiti edhe ata që e njohin mirë konfliktin.
Për vite me radhë, asgjë nga këto bisedime joformale nuk ka dalë në publik. “NZZ am Sonntag” raportoi për herë të parë për to në vitin 2022; nëntorin e kaluar, “Blick” shkroi për një takim me rreth një duzinë politikanësh. Megjithatë, deri më tani nuk ishte e ditur publikisht në Zvicër se në to merrnin pjesë rregullisht edhe ministra nga të dyja palët. Sipas disa burimeve, ndër ta kanë qenë zëvendëskryeministri i Kosovës, Besnik Bislimi, përgjegjës për negociatat me Beogradin, si dhe ministri i Jashtëm i Serbisë dhe ish-ambasadori në SHBA, Marko Gjuriq.
Departamenti Federal i Punëve të Jashtme i Zvicrës (FDFA) konfirmoi me se organizon bisedimet e Solothurnit dy deri në tre herë në vit.
“Që nga fillimi, dialogu ka pasur për qëllim të lehtësojë shkëmbimin mes figurave kyçe nga të gjitha partitë kryesore serbe dhe kosovare, thotë Roland Salvisberg, shef i seksionit përkatës në Divizionin për Paqe dhe të Drejta të Njeriut në FDFA. Secila palë vendos në mënyrë të pavarur se kë dërgon.
Linja e ashpër e Kurtit
Organizata joqeveritare amerikane Council for Inclusive Governance shërben si partnere. Takimi i fundit u mbajt në fillim të dhjetorit. Në të marrin pjesë përfaqësues të qeverisë dhe opozitës, si dhe të shoqërisë civile. Qëllimi është ndërtimi i besimit. Bisedimet, të udhëhequra nga FDFA, synojnë të ndihmojnë në normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.
Konflikti ka kohë që vlon dhe është intensifikuar që nga shpallja e pavarësisë së Kosovës nga Serbia në vitin 2008. Qeveria e kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, ndjek një politikë të ashpër ndaj pakicës serbe, gjë që ka shtyrë BE-në të vendosë sanksione. Pakica vuan nga masat e njëanshme të Prishtinës.
Serbia vazhdon të refuzojë njohjen e pavarësisë së Kosovës. Beogradi lëshon vazhdimisht kërcënime dhe ka shkelur marrëveshjen për të mos e penguar anëtarësimin e Kosovës në organizata ndërkombëtare.
Si presidenti serb Aleksandar Vuçiq, ashtu edhe Kurti, e shfrytëzojnë konfliktin për të larguar vëmendjen nga problemet e brendshme. Një ndryshim kursi nuk pritet. Partia e Kurtit fitoi bindshëm zgjedhjet parlamentare në fund të dhjetorit. Ndërsa Vuçiq, pavarësisht protestave, mbetet fort në pushtet.
Diasporë e madhe
Zvicra i ka iniciuar këto bisedime konfidenciale. Si një qytet i vogël, Solothurni ofron hapësirë për diskutime diskrete dhe të sinqerta larg kamerave, thotë Salvisberg.
Është e kundërta e diplomacisë spektakolare në skenën e madhe. “Ne nuk diktojmë zgjidhje, por bëjmë pyetje.” Zvicra po përpiqet të krijojë kushtet për normalizim.
Dialogu është shembull i “shërbimeve të mira” të Bernës. Ai tregon se, pavarësisht kritikave të Rusisë se nuk është më neutrale, Zvicra vazhdon të luajë rolin e saj tradicional si ndërmjetësuese. Për më tepër, ky angazhim tregon se shërbimet e mira dhe politika e bazuar në interesa nuk janë në kundërshtim me njëra-tjetrën. Zvicra strehon një diasporë të madhe kosovare. Po ashtu, aty jetojnë mbi 60 mijë serbë dhe shumë persona me prejardhje serbe. Kjo e vendos Zvicrën në një pozitë më të ekspozuar sesa në konflikte të tjera. Për më tepër, ajo mban kontakte të mira me shumë aktorë.
“Zvicra ka interes të drejtpërdrejtë që dallimet mes Serbisë dhe Kosovës të zgjidhen në mënyrë paqësore, të qëndrueshme dhe në përputhje me sundimin e ligjit”, thotë Salvisberg.
Berna merr pjesë që nga viti 1999 edhe në Forcën e Kosovës (KFOR) me kontingjentin Swisscoy. Kjo forcë mbetet garantuesi i fundit i sigurisë së Kosovës dhe përfaqëson kontingjentin më të madh zviceran në ndonjë mision paqeruajtës.
BE-ja fillimisht skeptike
Formalisht, Bashkimi Evropian udhëheq negociatat ndërmjet Serbisë dhe Kosovës. Ai mbështetet në një proces zyrtar me përfaqësues qeveritarë në nivelin më të lartë. Në disa raste, përfaqësues të BE-së, përfshirë ish-përfaqësuesin special për dialogun Beograd–Prishtinë, Miroslav Lajçak, e kanë parë me skepticizëm rolin relativisht të theksuar të Zvicrës. Tani Brukseli duket se e vlerëson pozitivisht. Pasardhësi i Lajçakut, diplomati danez Peter Sørensen, ka marrë gjithashtu pjesë në bisedimet e Solothurnit.
Këto janë plotësuese të negociatave që zhvillon BE-ja, thotë Salvisberg. Bashkimi Evropian dhe shtete si Gjermania dhe Franca e konsiderojnë kontributin zviceran të dobishëm. Kur është e përshtatshme, Zvicra fton edhe përfaqësues të BE-së dhe të shteteve kyçe anëtare. Italia ka mbuluar pak më shumë se 20 për qind të kostove që nga viti i kaluar. Roma ka lidhje historike të ngushta me rajonin.
Zvicra i ka organizuar këto bisedime për më shumë se njëmbëdhjetë vjet. Qëllimi nuk ka qenë kurrë arritja e një marrëveshjeje të madhe paqeje. Por dialogu diskret ka ndihmuar në ndërtimin e besimit. Politikanët pjesëmarrës mësojnë se çfarë mendon pala tjetër. Ata njihen mes vete dhe kanë numrat e njëri-tjetrit. Kjo ndihmon në de-eskalimin e situatave gjatë fazave kritike.
Por a mjafton kjo pas pothuajse një dekade?
“Pengesat që duhet të kapërcehen për të normalizuar marrëdhëniet mes Serbisë dhe Kosovës janë të mëdha, thotë Salvisberg. “Është e qartë se kjo do të kërkojë shumë durim.”
Pavarësisht konflikteve të pazgjidhura, në Ballkanin Perëndimor ka edhe zhvillime pozitive. Kroacia i përshtati politikat e saj nacionaliste për t’u bërë anëtare e BE-së në vitin 2013. Arrestimi i ish-gjeneralit Ante Gotovina në fund të vitit 2005 hapi rrugën për negociatat e anëtarësimit. Që atëherë, megjithatë, procesi i zgjerimit të Bashkimit Evropian ka ngecur. Çështjet e pazgjidhura kufitare mes Serbisë dhe Kosovës janë vetëm një nga pengesat për anëtarësim. Të paktën Zvicra po jep një kontribut të vogël në Solothurn për të parandaluar që konflikti të dalë jashtë kontrollit.
Teksi i NZZ i përkthyer